Veranderingen na hersenletsel

Terug naar de ondersteuning pagina

Cognitieve veranderingen | Veranderingen in waarneming | Veranderingen in gedrag | Veranderingen in emoties | Veranderingen in communicatie | Lichamelijke gevolgen

Cognitieve veranderingen

Hersenletsel kan verstoringen veroorzaken in:

  • alertheid en concentratie

  • zelfinzicht

  • waarneming

  • geheugen en leervermogen

  • redeneren, plannen en probleemoplossend denken

  • spraak en taal

  • motorische controle

  • emoties

De onderstaande informatie helpt om inzicht te krijgen in gedrags-, geheugen- en denkproblemen die kunnen optreden na hersenletsel. Ook worden er technieken aangereikt om de persoon beter en comfortabeler te laten deelnemen aan het gezinsleven. Door deze technieken consequent en regelmatig toe te passen, vergroot je de kans op een succesvol herstel.

PROBLEMEN & SYMPTOMEN

Probleem: Verwarring

Signalen:

  • Verwisselt tijden of activiteiten in de dagplanning

  • Haalt gebeurtenissen uit het verleden en het heden door elkaar

  • Verzinnt overtuigende verhalen om gaten in het geheugen op te vullen (dit gebeurt niet bewust)

Wat kun je doen:

  • Stimuleer het gebruik van een notitieboekje om gebeurtenissen bij te houden en verwijs hier regelmatig naar

  • Corrigeer op een rustige manier onjuiste informatie over gebeurtenissen

  • Controleer informatie indien nodig bij anderen

  • Zorg voor een vaste structuur in dagelijkse taken (gebruik een agenda of notitieboekje)

  • Beperk veranderingen in de dagelijkse routine

  • Geef duidelijke en eenvoudige uitleg, zelfs bij kleine veranderingen

Probleem: Moeite met onthouden

Signalen:

  • Kan dagelijkse taken niet goed onthouden

  • Heeft moeite met het onthouden van nieuwe informatie

Wat kun je doen:

  • Zorg voor een vaste dagstructuur

  • Moedig het gebruik van hulpmiddelen aan, zoals een agenda of notitieboekje

  • Laat nieuwe informatie opschrijven

  • Vraag ook andere gezinsleden om belangrijke informatie op te schrijven

  • Herhaal informatie regelmatig gedurende de dag

  • Bied kansen om nieuwe informatie vaker te oefenen

  • Koppel nieuwe informatie aan iets dat al bekend is

  • Geef mondelinge aanwijzingen en help zo nodig om gaten in het geheugen op te vullen

Probleem: Aandachtsproblemen

Signalen:

  • Moeite om de aandacht vast te houden

  • Snel afgeleid

  • Moeite om meerdere dingen tegelijk te volgen

Wat kun je doen:

  • Richt je op één taak tegelijk

  • Zorg dat je eerst de aandacht hebt voordat je iets uitlegt

  • Verminder afleiding (bijvoorbeeld geluiden)

  • Benoem en waardeer elke verbetering in concentratie

  • Breng de aandacht rustig terug naar de taak als dat nodig is

  • Beperk plotselinge veranderingen

  • Vraag om herhaling van informatie om te controleren of het begrepen is

  • Plan korte rustmomenten tussen activiteiten (bijvoorbeeld 20–30 minuten activiteit, daarna 5 minuten pauze)

Probleem: Moeite met beslissingen nemen

Signalen:

  • Twijfelt bij het nemen van beslissingen

  • Neemt soms ongeschikte of risicovolle beslissingen

  • Moeite met logisch nadenken

  • Problemen met het oplossen van problemen

Wat kun je doen:

  • Stimuleer om eerst stil te staan en na te denken

  • Help bij het verkennen van verschillende oplossingen

  • Laat mogelijke keuzes opschrijven

  • Bespreek de voor- en nadelen van elke optie

  • Oefen situaties vooraf, bijvoorbeeld met rollenspellen

Probleem: Moeite met initiatief nemen

Signalen:

  • Komt moeilijk op gang

  • Lijkt ongemotiveerd of ongeïnteresseerd (meestal niet bewust)

Wat kun je doen:

  • Help bij het opstellen van een duidelijke dagstructuur

  • Geef concrete keuzemogelijkheden (“Wil je A of B doen?”)

  • Maak taken eenvoudiger en verdeel ze in kleine stappen

  • Gebruik een agenda of notitieboekje om deadlines vast te leggen

  • Geef complimenten wanneer iemand zelfstandig begint

  • Spreek een duidelijke tijd af voor het uitvoeren van taken

Probleem: Moeite met het uitvoeren van een plan

Signalen:

  • Maakt taken niet af

  • Heeft moeite met het plannen van stappen

  • Komt ongeorganiseerd over

Wat kun je doen:

  • Begin met kleine, haalbare taken

  • Betrek de persoon bij het plannen

  • Leg vooraf duidelijk uit wat de bedoeling is

  • Verdeel complexe taken in overzichtelijke stappen

  • Laat een stappenplan opschrijven

  • Vraag om de stappen hardop te herhalen om begrip te controleren

  • Stimuleer om het plan erbij te houden en afgeronde stappen af te vinken

Veranderingen in waarneming

Waarneming is het vermogen van de hersenen om informatie op te nemen en te begrijpen. Bij hersenletsel kan dit proces verstoord raken, waardoor iemand niet goed beseft wat hij of zij voelt, ziet of hoort, terwijl de zintuigen zelf (zoals tast, zicht en gehoor) wel goed functioneren. Deze veranderingen kunnen ook invloed hebben op het inschatten van afstand, grootte, positie en bewegingssnelheid.

Na hersenletsel kunnen onder andere de volgende problemen optreden:

  • eenzijdige verwaarlozing (het negeren van één kant van het lichaam)

  • gezichtsvelduitval (waarbij elk oog slechts een deel van het totale beeld waarneemt)

  • apraxie (moeite met het uitvoeren van handelingen of het gebruiken van voorwerpen)

  • problemen met ruimtelijk inzicht

Veranderingen in de waarneming kunnen tijdelijk zijn, maar ook blijvend. De informatie hieronder helpt om deze veranderingen te herkennen en er beter mee om te gaan.

Probleem: Gezichtsvelduitval

Signalen:

  • Voorwerpen lijken plotseling te verschijnen of te verdwijnen

  • Botst tegen dingen aan aan de aangedane kant

  • Draait het hoofd vooral naar de niet-aangedane kant

  • Ziet eten aan één kant van het bord niet

  • Raakt tijdens lezen of schrijven de plek kwijt waar hij of zij bezig was

  • Leest woorden half, waardoor ze moeilijk te begrijpen zijn

Wat kun je doen:

  • Herinner de persoon eraan om actief rond te kijken, vooral naar de aangedane kant

  • Markeer aan- en uitknoppen van veelgebruikte apparaten (zoals tv of keukenapparatuur) met felgekleurde stickers

  • Leg opvallende of favoriete voorwerpen aan de aangedane kant en vraag de persoon het hoofd te draaien totdat deze ze ziet

  • Trek een duidelijke, gekleurde lijn langs de rand van een pagina als visuele hulp: rechts als de rechterkant is aangedaan, links als de linkerkant is aangedaan

Probleem: Apraxie

Signalen:

  • Gebruikt voorwerpen verkeerd, bijvoorbeeld een tandenborstel om het haar te kammen of een vork om soep te eten

  • Heeft moeite om gesproken opdrachten uit te voeren, doordat het lastig is om te begrijpen of uit te voeren wat gevraagd wordt (bijvoorbeeld geen duim omhoog geven wanneer daarom wordt gevraagd)

  • Trekt kleding verkeerd aan, zoals binnenstebuiten, achterstevoren of ondersteboven

Wat kun je doen:

  • Stop de persoon wanneer een handeling op de verkeerde manier wordt uitgevoerd

  • Laat zien wat de bedoeling is door de handeling voor te doen

  • Leg je hand over die van de persoon en begeleid de beweging stap voor stap

  • Help bij het aankleden door dit in de juiste volgorde en stap voor stap te doen

  • Zorg voor een vaste dagelijkse routine voor persoonlijke verzorging en aankleden

Probleem: Problemen met ruimtelijk inzicht

Signalen:

  • Schat de positie van een stoel verkeerd in bij het gaan zitten

  • Heeft moeite om spullen te vinden in een rommelige ruimte

  • Vindt het lastig om met bestek eten van een bord te pakken

  • Schat afstanden verkeerd in, bijvoorbeeld naast de beker schenken

  • Heeft moeite met het inschatten van de afstand tussen treden op de trap

  • Reikt te ver of juist niet ver genoeg naar voorwerpen

  • Staat in sociale situaties te dichtbij of juist te ver van anderen af

  • Vraagt vaak om een oogonderzoek, omdat het lijkt alsof het zicht slechter is

Wat kun je doen:

  • Beperk rommel en houd de leefomgeving overzichtelijk en opgeruimd

  • Leg veelgebruikte spullen altijd op dezelfde plek en gebruik eventueel visuele of verbale aanwijzingen

  • Plak felgekleurde tape op de rand van traptreden

  • Herinner de persoon eraan om leuningen te gebruiken waar mogelijk

  • Moedig aan om beide handen te gebruiken om voorwerpen te voelen

  • Geef rustige aanwijzingen als iemand te dichtbij of te ver weg staat

  • Wacht ongeveer zes maanden na het hersenletsel (of volg het advies van de arts) voordat je een oogonderzoek laat doen; de problemen komen meestal door de waarneming en niet door de ogen zelf

Veranderingen in gedrag

Na hersenletsel kunnen er veranderingen optreden in gedrag, zoals in zelfcontrole, zelfinzicht en het omgaan met sociale situaties. Hieronder staan veelvoorkomende gedragsproblemen, hoe je ze kunt herkennen en wat je kunt doen om te helpen.

Probleem: Moeite met zelfcontrole

Signalen:

  • Handelt of spreekt zonder voldoende informatie of zonder na te denken over de gevolgen

  • Impulsief gedrag of slecht beoordelingsvermogen

  • Weinig remming

  • Ongepaste opmerkingen naar of over anderen

  • Blijft hangen in één idee of activiteit

Wat kun je doen:

  • Beperk het aantal keuzemogelijkheden

  • Bied alternatieven voor gedrag

  • Leg duidelijk uit waarom iets gedaan moet worden

  • Wees realistisch en eerlijk in je verwachtingen

  • Reageer direct op ongepast gedrag, maar blijf bij het oorspronkelijke onderwerp

  • Stimuleer om rustiger te handelen en eerst na te denken

  • Geef steunende verbale en non-verbale feedback

  • Bespreek ongewenst gedrag rustig en onder vier ogen, inclusief de gevolgen

  • Benoem en beloon gewenst gedrag

Probleem: Verminderd zelfinzicht

Signalen:

  • Weinig besef van eigen beperkingen (meestal niet bewust)

  • Overschat eigen kunnen en onderschat problemen

  • Onrealistisch zelfbeeld

Wat kun je doen:

  • Houd rekening met een verminderd inzicht

  • Help bij het formuleren van realistische uitspraken over zichzelf

  • Geef regelmatig opbouwende feedback

  • Benoem concreet wat je observeert in gedrag

Probleem: Moeite met deelnemen aan sociale situaties

Signalen:

  • Handelt of spreekt zonder goed na te denken

  • Moeite met beurt nemen

  • Impulsief gedrag

  • Ongepaste opmerkingen of gedrag

  • Onvoldoende gevoel voor sociale grenzen

  • Gedraagt zich niet passend in nieuwe of openbare situaties

Wat kun je doen — vóór de situatie

  • Geef duidelijke verwachtingen over gewenst gedrag, bijvoorbeeld bij een sollicitatie, begrafenis of bezoek aan een religieuze bijeenkomst

  • Bereid sociale situaties voor en oefen ze, zodat ze herkenbaar en voorspelbaar worden

  • Spreek signalen af (verbaal of non-verbaal) die aangeven dat iemand even moet stoppen en nadenken

Wat kun je doen — tijdens de situatie

  • Behandel de persoon passend bij zijn of haar leeftijd

  • Stimuleer om rustiger te reageren en eerst na te denken

  • Help om stil te staan bij de gevolgen van gedrag

  • Geef positieve feedback bij passend gedrag

  • Stel een pauze voor bij vermoeidheid of frustratie

  • Reageer direct op ongepaste ideeën, maar houd de focus van het gesprek vast

  • Bespreek ongewenst gedrag rustig en privé; maak duidelijk dat het gedrag niet passend is, niet de persoon

  • Blijf geruststellend en realistisch in je verwachtingen

Wat kun je doen — na de situatie

  • Bespreek hoe het is gegaan, inclusief het gebruik van afgesproken signalen

  • Benoem wat goed ging en geef complimenten voor passend gedrag en reacties op begeleiding

Veranderingen in emoties

Hersenletsel kan invloed hebben op de hersengebieden die emoties regelen. Hieronder staan veelvoorkomende emotionele problemen en manieren om hiermee om te gaan.

Probleem: Moeite met het reguleren van emoties

Signalen:

  • Stemmingswisselingen (bijvoorbeeld van angstig naar verdrietig of boos)

  • Ongepast lachen of huilen

  • Minder goed kunnen omgaan met frustratie

Wat kun je doen:

  • Houd er rekening mee dat reacties onverwacht kunnen zijn

  • Blijf zelf rustig en stabiel bij emotionele uitbarstingen

  • Breng de persoon naar een rustige plek om tot rust te komen

  • Geef achteraf op een rustige en steunende manier feedback

  • Vermijd vergelijkingen met hoe iemand vroeger was

  • Leid het gedrag voorzichtig om naar een ander onderwerp of activiteit

  • Besef dat negatief gedrag soms een manier kan zijn om controle te houden

  • Houd er rekening mee dat iemand minder schuldgevoel of empathie kan ervaren

  • Let ook op je eigen emotionele reacties

Probleem: Wisselende emotionele onrust

Signalen:

  • Somberheid en prikkelbaarheid

  • Snel huilen

  • Boos reageren zonder duidelijke aanleiding

Wat kun je doen:

  • Erken de gevoelens

  • Geef ruimte om erover te praten

  • Luister actief en laat merken dat je het wilt begrijpen

  • Stimuleer manieren van omgaan met stress die eerder hielpen

Probleem: Rouw

Signalen:

  • Huilen

  • Onrustige slaap

  • Verandering in eetlust

Wat kun je doen:

  • Leg uit dat rouw een normale en gezonde reactie is

  • Geef aan dat het verwerken van verlies tijd kost

  • Bied steun waar mogelijk

  • Overweeg begeleiding van een professional

Depressie

Gevoelens van verdriet, frustratie en verlies komen vaak voor na hersenletsel. Deze gevoelens treden vaak sterker op in latere fases van het herstel, wanneer verwarring afneemt en het zelfinzicht toeneemt. Als deze gevoelens overheersen of het herstel belemmeren, kan er sprake zijn van een depressie.

Depressie kan ontstaan doordat iemand zich moet aanpassen aan tijdelijke of blijvende beperkingen. Ook kan het direct samenhangen met schade aan hersengebieden die emoties regelen.

Depressie is geen teken van zwakte en niemand is er schuldig aan. Het is een ziekte. Je kunt er niet zomaar “overheen komen” door wilskracht. Veranderingen in de hersenen spelen vaak een rol. Gelukkig zijn er behandelingen die kunnen helpen, zoals therapie en medicatie.

Mogelijke signalen van depressie:

  • Aanhoudende somberheid

  • Prikkelbaarheid of stemmingswisselingen

  • Angst

  • Minder interesse of plezier in het leven

  • Verwaarlozing van persoonlijke zorg of verantwoordelijkheden

  • Veranderingen in eet- of slaappatroon

  • Vermoeidheid en gebrek aan energie

  • Sterke stemmingswisselingen

  • Gevoelens van hopeloosheid, waardeloosheid of machteloosheid

  • Lichamelijke klachten zoals hoofdpijn of chronische pijn zonder duidelijke oorzaak

  • Zich terugtrekken uit contact met anderen

  • Gedachten aan de dood of zelfbeschadiging

Bij signalen van depressie is het belangrijk om een zorgverlener te raadplegen. Er zijn effectieve behandelingen beschikbaar, zoals individuele therapie, groepstherapie, medicatie of een combinatie daarvan. Vroege behandeling kan veel leed voorkomen. Bij gedachten aan zelfbeschadiging of zelfdoding is het belangrijk om direct contact op te nemen met de hulpdiensten.

Zelfbeeld

Zelfbeeld is hoe iemand zichzelf waardeert, en dit kan na hersenletsel sterk veranderen. Vooral mensen met voldoende zelfinzicht kunnen hier moeite mee hebben: hoe beter iemand zich bewust is van de veranderingen, hoe groter de impact op het zelfbeeld kan zijn.

Wat kun je doen:

  • Richt je op wat goed gaat

  • Geef ruimte om gevoelens te uiten

  • Stuur gesprekken indien nodig voorzichtig naar iets positiefs of neutraals

  • Laat merken dat je betrokken bent en wilt begrijpen

  • Benoem successen, ook kleine

  • Stimuleer zoveel mogelijk zelfstandigheid

  • Vermijd kritiek

  • Geef eerlijke, maar zorgzame feedback

  • Help bij het plannen van activiteiten om succeservaringen te vergroten

  • Kies taken die haalbaar zijn

Iedere persoon met hersenletsel is anders. Let op hoe je over iemand praat en vermijd etiketten of generalisaties over gedrag of communicatie. Door je goed te informeren, geduldig te zijn en begrip te tonen, kun je bijdragen aan het versterken van het zelfbeeld van iemand met hersenletsel.

Veranderingen in communicatie

Problemen met communicatie kunnen verschillende oorzaken hebben, zoals veranderingen in gedrag, denkvermogen, probleemoplossing, beoordelingsvermogen, inzicht, geheugen en zelfinzicht. Ook taal en spraak kunnen beïnvloed worden door hersenletsel.

Mensen met hersenletsel kunnen in één of meerdere van deze gebieden veranderingen ervaren. De ernst en combinatie van problemen verschillen per persoon.

Probleem: Moeite met het starten van een gesprek

Signalen:

  • Reageert niet op gesprekken, vragen of opmerkingen van anderen

  • Begint moeilijk of traag aan een gesprek, stelt weinig vragen of maakt weinig opmerkingen

  • Laat lange stiltes vallen

  • Heeft moeite met uitleggen

Wat kun je doen:

  • Moedig deelname aan, bijvoorbeeld door te vragen: “Wat vind jij daarvan?”

  • Stel open vragen zoals: “Vertel eens over…”

  • Geef voldoende tijd om gedachten te ordenen

  • Geef volledige aandacht tot de persoon is uitgesproken

  • Herformuleer wat gezegd is, bijvoorbeeld: “Bedoel je dat…?”

Probleem: Moeite met het volgen van een gesprek

Signalen:

  • Heeft moeite om de aandacht erbij te houden

  • Begrijpt niet altijd goed wat er gezegd wordt

Wat kun je doen:

  • Zorg eerst voor aandacht voordat je begint te praten

  • Spreek duidelijk en beknopt

  • Beperk afleiding

  • Leg nadruk op belangrijke informatie

  • Bied aan om iets te herhalen

  • Vraag om oogcontact en moedig aan om vragen te stellen

Probleem: Moeite met beurt nemen in een gesprek

Signalen:

  • Praat aan één stuk door en laat anderen niet aan het woord

  • Past communicatie of gedrag niet aan de situatie aan

  • Heeft moeite met het kiezen van gespreksonderwerpen

  • Kan moeilijk schakelen wanneer het onderwerp verandert

  • Begint plotseling over iets anders

  • Blijft niet altijd bij het onderwerp

Wat kun je doen:

  • Onderbreek beleefd en vraag om ruimte om te spreken

  • Vraag om het kort te houden of geef aan dat jij iets wilt zeggen

  • Vraag naar interesses en meningen

  • Maak nieuwe onderwerpen duidelijk wanneer ze ontstaan

  • Vraag hoe een opmerking verband houdt met het onderwerp

  • Geef aan als je het gesprek niet meer goed kunt volgen

  • Zeg eerlijk dat je iets niet begrijpt en vraag om herhaling

  • Spreek vaste signalen of gebaren af (bijvoorbeeld een hand achter het oor als teken om harder te spreken)

Probleem: Moeite met verstaanbaarheid

Signalen:

  • Onduidelijke of binnensmondse spraak

  • Spreekt te zacht of juist te hard

  • Praat te snel

Wat kun je doen:

  • Geef aan dat je het niet goed hebt verstaan en vraag om herhaling

  • Gebruik afgesproken signalen of gebaren om te helpen bij het aanpassen van het spreken

Probleem: Non-verbale communicatie

Signalen:

  • Begrijpt lichaamstaal van anderen niet goed

  • Staat te dichtbij of te ver weg tijdens gesprekken

  • Onprettig of ongepast lichamelijk contact

  • Lichaamstaal die niet overeenkomt met wat er gezegd wordt

  • Gezichtsuitdrukking die niet past bij de boodschap

  • Storende of herhaalde bewegingen

  • Weinig oogcontact

  • Staart naar anderen tijdens gesprekken

Wat kun je doen:

  • Vraag om voldoende afstand te houden

  • Geef beleefd aan als lichamelijk contact onprettig is en leg dit zo nodig uit

  • Benoem dat lichaamstaal en woorden niet overeenkomen

  • Vraag wat de persoon voelt

  • Vraag vriendelijk om storende bewegingen te stoppen

Lichamelijke gevolgen

Hersenletsel kan invloed hebben op lichamelijke functies zoals balans, mobiliteit, coördinatie en spierkracht, spierspanning en controle. Ook de zintuigen (gehoor, zicht, reuk, tast en smaak) kunnen veranderen. Daarnaast kunnen klachten ontstaan zoals vermoeidheid, epileptische aanvallen, spasticiteit en slikproblemen.

Vermoeidheid

Vermoeidheid komt vaak voor tijdens het herstel van hersenletsel. Dit kan het gevolg zijn van het letsel zelf (en eventuele andere verwondingen), maar ook van de extra inspanning die nodig is om taken uit te voeren die voorheen vanzelf gingen. Vermoeidheid kan invloed hebben op lichamelijk functioneren, concentratie, geheugen en communicatie.

Wanneer iemand net weer thuis is, is het vaak lastig om in te schatten wat haalbaar is. Dit kan leiden tot frustratie, doordat het herstel langzaam verloopt of doordat er te veel wordt verwacht. Dit hoort bij het herstelproces. Naarmate de tijd vordert, nemen energie en belastbaarheid meestal toe.

Wat kan helpen bij het omgaan met vermoeidheid:

  • Gebruik een agenda of planner om activiteiten te structureren

  • Plan vaste rustmomenten of korte dutjes (maximaal 30 minuten)

  • Vermijd dutjes in de avond

  • Bouw het aantal en de duur van rustmomenten geleidelijk af

  • Hervat activiteiten stap voor stap, over weken of maanden

  • Begin met bekende, eenvoudige taken

  • Verhoog de moeilijkheidsgraad geleidelijk

  • Let op signalen van vermoeidheid, zoals concentratieverlies, herhaling, prikkelbaarheid of meer fouten

  • Neem op tijd pauzes, eventueel al na enkele minuten activiteit

  • Gebruik hulpmiddelen (zoals een stok of rolstoel) om energie te besparen, indien geadviseerd

  • Plan intensieve activiteiten (zoals bezoek of uitstapjes) vooraf en neem eventueel rust

  • Beperk de duur van bezoek of plan rustmomenten tussendoor

Epileptische aanvallen (seizures)

Na hersenletsel kunnen epileptische aanvallen optreden. Deze worden veroorzaakt door plotselinge, ongecontroleerde elektrische activiteit in de hersenen. De kans hierop hangt samen met de ernst en locatie van het letsel en is meestal het grootst in de eerste maanden.

Er zijn verschillende soorten aanvallen, waarvan de meest voorkomende gegeneraliseerde en partiële aanvallen zijn.

Gegeneraliseerde aanvallen

Deze gaan vaak gepaard met schokken of stuipen in het hele lichaam, bewustzijnsverlies en soms verlies van controle over de blaas. De aanval duurt meestal enkele minuten.

Wat kun je doen:

  • Blijf rustig

  • Zorg voor een veilige omgeving

  • Leg het hoofd op iets zachts

  • Maak strakke kleding los en verwijder een bril

  • Haal gevaarlijke voorwerpen weg

  • Leg de persoon op de zij, zodat speeksel weg kan lopen

  • Stop niets in de mond

  • Houd de persoon niet tegen

Na de aanval is iemand vaak verward en slaperig. Geef pas eten, drinken of medicatie als iemand weer goed wakker is. Blijf erbij tot het herstel compleet is.

Bel direct de hulpdiensten als:

  • De ademhaling niet terugkomt

  • Er direct een tweede aanval volgt

  • Er letsel is ontstaan

  • De aanval langer dan vijf minuten duurt

  • Het de eerste aanval is of iemand niet goed bij bewustzijn komt

Partiële aanvallen

Deze kunnen zich uiten in staren, automatische bewegingen of ongepaste reacties. Soms blijft het bewustzijn behouden, maar is er wel sprake van schokken in een deel van het lichaam.

Wat kun je doen:

  • Beperk ingrijpen tot wat nodig is voor veiligheid

  • Verwijder gevaarlijke voorwerpen

  • Blijf bij de persoon tot het bewustzijn volledig terug is

Medische hulp is meestal niet nodig, tenzij aanvallen elkaar snel opvolgen of overgaan in een gegeneraliseerde aanval.

Spasticiteit

Spasticiteit is een verhoogde spierspanning door schade aan hersengebieden die beweging aansturen. Spieren blijven dan stijf en ontspannen moeilijk.

Dit ontstaat vaak niet direct, maar ontwikkelt zich in de weken of maanden na het letsel. De ernst varieert en kan invloed hebben op dagelijkse activiteiten zoals aankleden, eten, schrijven en lopen.

Behandeling hangt af van de situatie en kan langdurig nodig zijn.

Slikproblemen

Slikproblemen (dysfagie) kunnen ontstaan doordat hersengebieden die het slikken aansturen beschadigd zijn.

Mogelijke problemen:

  • Slechte controle over hoofd en bovenlichaam

  • Verminderde kracht en coördinatie van lippen en tong

  • Problemen met aandacht en geheugen

  • Verslikken, waardoor voedsel of drank in de longen terechtkomt

Onderzoek kan nodig zijn om het slikken te beoordelen. Soms is tijdelijke sondevoeding nodig om voldoende voeding en vocht binnen te krijgen.

Met oefeningen en begeleiding (bijvoorbeeld door een logopedist of ergotherapeut) kan het slikken vaak verbeteren. In veel gevallen herstelt dit, al kan het tijd kosten.

Veranderingen in darm- en blaasfunctie

Hersenletsel kan invloed hebben op de controle over de darmen en blaas. Het kan nodig zijn om opnieuw een regelmatig patroon te ontwikkelen.

Darmfunctie

Mogelijke problemen:

  • Geen controle over ontlasting

  • Niet aanvoelen wanneer ontlasting nodig is

  • Moeite om op tijd naar het toilet te gaan

  • Onvoldoende vezels of vochtinname

Wat kan helpen:

  • Eet op vaste tijden

  • Gebruik vezelrijke voeding

  • Drink voldoende

  • Blijf zo actief mogelijk

  • Werk met een vast toiletritme

Soms zijn hulpmiddelen nodig (zoals laxeermiddelen), maar deze worden meestal tijdelijk gebruikt. De meeste mensen krijgen uiteindelijk weer controle.

Blaasfunctie

Problemen met plassen kunnen ook voorkomen, zoals:

  • Urineverlies

  • Moeite met uitplassen

  • Vaak of plotseling moeten plassen

  • Blaasontstekingen

Deze problemen ontstaan vaak door schade aan hersengebieden die controle en planning regelen.

Mogelijke aanpak:

  • Werken met een plasroutine

  • Kathetergebruik (tijdelijk of intermitterend)

  • Gebruik van hulpmiddelen zoals incontinentiemateriaal

  • Training om controle te verbeteren

Voldoende drinken en begeleiding door een specialist kunnen helpen bij herstel. Ook hier geldt dat veel mensen uiteindelijk weer beter controle krijgen.

Iedereen herstelt op zijn eigen manier en tempo. Met de juiste ondersteuning, geduld en aanpassingen kunnen veel lichamelijke functies gedeeltelijk of volledig verbeteren.

COMA SUPPORT

Nuttige pagina’s

De essentie
Communicatie
Ontwaken
Revalidatie

Veranderingen na hersenletsel
Leven na hersenletsel
Coma en levenseinde