Revalidatie

Als een patiënt net uit coma is zijn de signalen die je misschien waarneemt nog minimaal, vooral naij een coma van lange duur, maar al naar gelang het herstel toeneemt zullen emotionele responsen een steeds vastere vorm gaan aannemen.

 De vier meest voorkomende reacties in het emotionele vlak zijn:

Depressie

Eén van de meest voorkomende response is depressie, en meestal manifesteert deze zich niet meteen. Een patiënt die aan depressie lijdt laat dit merken door een teruggetrokken houding of door minder te doen dan hiervoor. Dat is niet altijd een negatief teken. Waarom? Omdat het laat zien dat de persoon cognitief en intellectueel gezien vooruitgang boekt, in ieder geval genoeg om zich te realiseren dat er een reden is om depressief te zijn, en dat is op zichzelf een goed teken. Een andere reden voor depressie is dat de patiënt zijn huidige situatie regelmatig, of misschien zelfs continu, vergelijkt met zoals het vroeger was. Dit kan ook begrepen worden als een teken van vooruitgang op cognitief gebied. Familieleden laten soms graag foto’s van zichzelf zien, met de beste bedoelingen, maar dit kan voor de patiënt een pijnlijke herinnering opleveren aan zijn huidige beperkte functioneren. Depressie, hoewel positief als teken van intellectuele vooruitgang, kan het lange traject van revalideren enorm in de weg staan. Een depressieve patiënt neigt ertoe om slechts beperkt actief te zijn en zal minder geïnteresseerd te zijn om inspanningen te leveren voor zijn revalidatie. In de eerste stadia van de revalidatie zullen veel onderdelen saai of lastig zijn en veel van ons zouden er niet echt zin in hebben. Iemand die depressief is zal het aan de kracht en motivatie kunnen ontbreken.

Boosheid

Boosheid kan om verschillende redenen ontstaan. Patiënten kunnen boos zijn over wat het coma heeft veroorzaakt, maar meestal wordt hier niet veel van herinnerd. Toch hebben ze er van familie en vrienden het een en ander over gehoord. Ook als ze niet precies weten hoe ze in coma raakten, zijn ze boos over het feit dat het gebeurd is en over alle veranderingen die het voor hen teweeg heeft gebracht. Ze zijn boos over de langzame vooruitgang die ze maken. In veel gevallen zien familieleden wel vooruitgang, maar zijn deze voor de persoon zelf niet waarneembaar, zeker niet als het proces langzaam verloopt. Patiënten zullen deze woede vaak intens uitten, met veel mood-swings, roepend en schreeuwend. Woede op zichzelf is niet altijd negatief, omdat ook dit laat zien dat er vooruitgang plaatsvindt. Vraag iemand wiens naaste nog in coma is of ze enthousiast zouden zijn als hun naaste diens boosheid liet merken als een teken van vooruitgang…

Gebrek aan zelfvertrouwen

Op het punt dat revaliderende patiënten kunnen beginnen met verbale communicatie, komt het regelmatig voor dat zij zichzelf als “minder waard” beschouwen. Veel patiënten refereren aan zichzelf als achtergebleven gehandicapten. Dat die mogelijkheid niet bestaat weten we, omdat mensen die zichzelf zo betitelen voor het grootste gedeelte intelligent genoeg zijn om niet als zodanig te kunnen worden beschouwd. Ze zien zichzelf als ondergeschikt aan hun medemens, ondergeschikt aan bijna iedereen, en ook dit kan een versterkende factor zijn voor depressie of een teruggetrokken houding.

Ontkenning

De herstellende patiënt die ontkent dat er een probleem is, zegt: “Het gaat goed. Ik heb geen probleem, en ik heb geen therapie meer nodig”, terwijl dat voor iedereen om hem heen overduidelijk niet het geval is. Het is belangrijk dat je probeert te begrijpen wat de persoon doormaakt, zodat je hem de best mogelijke support kunt bieden. Er zijn natuurlijk ook andere emotionele reacties, zoals angst of terugvallen naar kinderlijk gedrag. Emoties zijn een belangrijk aspect voor ieder revalidatieproces, juist omdat emotie zo’n grote rol speelt in ons gedrag.

Welke aspecten van het functioneren dienen na terugkeer uit coma getraind te worden?

Deze aspecten zijn fysieke hertraining/herscholing, medische stabilisatie, spraak en communicatie-verbetering. Dit zijn allemaal belangrijke delen van revalidatie. Er zijn ook aspecten van omgang en gedrag die het functioneren bepalen en de mentale invloed van cognitieve aspecten. Als we kijken vanuit het oogpunt van gedragsaspecten, is één van de eerste dingen die getraind worden “basis functioneren”, iemand herscholen in zichzelf voeden, eten, aankleden – zorgen voor de basis benodigdheden.  Dit is allemaal zeer elementair, maar voor sommige patiënten die een trage vooruitgang hebben is dit ontzettend belangrijk, en het kan lang duren voordat zelfs de meest simpele basishandelingen weer beheerst worden, zelfs als de patiënt hard meewerkt.

Het andere belangrijke aspect van gedrag is sociaal functioneren, omgaan met andere mensen. Dit beslaat een van de belangrijkste veranderingen van mensen die uit een coma terugkeren, namelijk het verlies van controle over impulsief handelen. Denk aan kinderen, die als zij opgroeien steeds minder spontaan worden in de dingen die zij doen. De reden hiervoor, is dat we kinderen tijdens de opvoeding het verschil tussen goed en slecht proberen te leren, en het het verschil tussen “passend” en “ongepast” gedrag. Het lijkt er bijna op dat er een aan/uit knop in onze hersenen zit, die voor het coma nog aan stond, en nu kapot is gegaan, waardoor de patiënt niet langer de vaardigheid heeft om zijn impulsen te controleren en te toetsen of zijn gedrag voor anderen onprettig of storend zou kunnen zijn. Je kunt enorme veranderingen in persoonlijkheid en gedrag zien bij patiënten met hersenletsel. Mensen die eerst aardig en beleefd waren, kunnen zich nu vervelend of onaangenaam gedragen. Je herkent de persoon niet meer, omdat deze teveel veranderd is. Het komt niet altijd voor, maar als het zich voordoet kan het beangstigend zijn voor de omgeving.